Financieel gewin vaak belangrijke drijfveer bij ondermijning

Redactie 15-04-2021
Foto: Stock

Horeca, auto- en vastgoedbranche en salons voor persoonlijke verzorging liggen onder een vergrootglas als het gaat om (de bestrijding) van ondermijning. Een vorm van criminaliteit die zich (grotendeels) aan het oog onttrekt en als belangrijkste doel heeft financieel gewin.

door Chrit Wilshaus

Aan voornoemde bedrijfstakken kunnen in Maassluis na onderzoek sommige bakkerijen worden toegevoegd en minstens één pakketbezorger, zo bleek vorige week dinsdagavond bij een aan ondermijning gewijde thema-avond. Winnifred Laman-Soto, hoofd RIEC (Regionaal Informatie en Expertise Centrum) Rotterdam en Suzanne Vink, accountmanager bij RIEC Rotterdam gaven daar een toelichting op wat ondermijning is, wat ertegen gedaan wordt en wat de (landelijke) rol van het RIEC daarbij is.

Financieel gewin

Bij ondermijning gaat het over zware, georganiseerde criminaliteit die niet direct voor de buitenwereld zichtbaar is. Een ander kenmerk is, dat het per definitie gaat om financieel gewin en is er niet zelden sprake van intimidatie, bedreigingen en, volgens Laman, in het ergste geval geweld. Verder dringt bij ondermijning de onderwereld door in de bovenwereld. Zo komt het voor dat bijvoorbeeld ook besturen worden benaderd om vergunningen te verlenen, uitkeringen te verstrekken of andere gunsten, diensten of rechten te verlenen die niet verstrekt zouden zijn geweest als bekend was dat het om ondermijning ging.

Vijf indicatoren

Ook Maassluis kent volgens Vink een aantal branches dat gevoelig is voor criminele verwevenheid of infiltratie: horeca, garagebedrijven, vastgoed, persoonlijke verzorging en heel specifiek in Maassluis: een aantal pakketbezorgers en bakkerijen. Daarbij worden vijf indicatoren aangehouden om dat te kunnen bepalen. De eerste is dat een branche vrijwel niet is onderworpen aan overheidstoezicht. Ten tweede dat er lage toetredingseisen zijn ten derde kan er makkelijke gesjoemeld worden met cijfers, ten vierde afwijkende openingstijden en ten vijfde een gesloten karakter.

Kwetsbare woonwijken

De gelegenheid maakt de dief, zegt het spreekwoord. In de strijd tegen ondermijning staat dan ook het tegengaan van gelegenheidsstructuren hoog op het prioriteitenlijstje. Bedrijventerrein, die vaak geïsoleerd van de bebouwde wereld liggen, kunnen een risicofactor vormen. Evengoed kan het om kwetsbare woonwijken gaan, waarvan de (plaatselijke) overheid eigenlijk niet meer goed weet wat er zich afspeelt en waar de bewoners gevoelig zijn voor criminele inmenging. Gebrek aan perspectief of een verkeerd perspectief, zoals de handel in verdovende middelen, maar ook het verkrijgen van een bepaalde status kunnen daarbij een rol spelen. Laman en Vink benadrukken dat ondermijning niet alleen een kwestie is van openbare orde en veiligheid maar dat het breder is, zoals de praktijk duidelijk maakt. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan ondermijning in de zorg. Daarbij wordt veel geld gegeven aan instellingen die niet de zorg verlenen waarvoor ze gefinancierd worden.

En dan zijn er nog de kwetsbare wijken. Het blijkt dat deze wijken gevoeliger zijn voor inmenging door criminelen. Of het verkrijgen van een bepaalde status door een malafide persoon. Dat kan te maken hebben met minder sociale controle maar ook met het bieden van perspectief. Alleen op de verkeerde manier.

Signalen herkennen

Naast het tegengaan van gelegenheidsstructuren is het belangrijk om signalen van ondermijning te herkennen. Daarbij is het belangrijk dat mensen leren kijken met de bril van ondermijning. Vooral als ondermijning in eerste instantie niet als zodanig herkenbaar is, wat het uiteraard niet eenvoudiger maakt. Vervolgens moet de gemeente over ondermijning informeren maar ook weten wat er in de gemeente gebeurt en (bestuurlijke) maatregelen nemen en andere barrières opwerpen tegen ondermijning. Bovendien is het volgens het RIEC Rotterdam belangrijk om de eigen organisatie weerbaar te maken. Daarbij kan gedacht worden aan: bewustwording stimuleren, de ICT-huishouding op orde hebben en houden, een vertrouwenspersoon hebben, zodat mensen die meldingen willen doen daar ook terecht kunnen en het betrekken van burgers aan ondernemers. Volgens Laman en Vink heeft de gemeente Maassluis al veel maatregelen genomen maar is het ook van belang dat (steun)raadsleden weten wat er speelt, zodat zij het stadsbestuur kunnen ondersteunen.

Criminele investeerders

Tot slot lopen we de branches die gevoelig zijn voor ondermijning, en die al eerder in dit artikel werden opgesomd nog eens apart langs, te beginnen bij de horecasector. Het is overigens belangrijk om op te merken dat niet alle bedrijven in genoemde sectoren malafide bedrijven zijn. Dat vooraf.

In de horeca zijn veel zaken als gevolg van de coronamaatregelen al langere tijd gesloten. Dat maakt dat veel horecaondernemers het hoofd nauwelijks boven water kunnen houden. Het RIEC Rotterdam houdt scherp in de gaten dat er geen criminele investeerders om de hoek komen kijken die in ruil voor financiering de zaak wel willen overnemen. Horeca fungeert daarnaast ook als trefpunt voor criminelen om af te spreken of om geld wit te wassen. In Maassluis zijn deze signalen er trouwens niet.

De autobranche is een bedrijfstak waar landelijk ook veel geld wordt witgewassen. In sommige gevallen gaat het om malafide autobedrijven die verborgen ruimtes maken in auto's, waar vervolgens goederen, geld of drugs mee over de grens gesmokkeld worden. En soms worden locaties gebruikt voor de opslag van illegale goederen.

Witwassen

De vastgoedsector is eveneens gevoelig voor ondermijning. Denk daarbij aan malafide verhuur. Personen die zich uitgeven voor makelaar, en dat niet zijn, maken huurders bewust geld afhandig of schrijven mensen niet of niet goed in bij de gemeentelijke basisadministratie, zodat een bepaalde mate van spookbewoning wordt gecreëerd. Daardoor is het voor de overheid onduidelijk wie op een bepaald adres woont of wonen. Ook zijn er vastgoedeigenaren die niet altijd alles netjes aangeven en worden soms panden aangekocht met crimineel geld wat op die manier wordt witgewassen. Ondernemingen voor persoonlijke verzorging, denk daarbij aan kap- en massagesalons, maar ook aan tatoeshops, kunnen gevoelig zijn voor arbeidsuitbuiting, illegale prostitutie maar kunnen ook als dekmantel fungeren voor het importeren van grondstoffen benodigd voor de productie van synthetische drugs. Sommige van die grondstoffen passen heel logisch binnen een activiteit als persoonlijke verzorging. Buitendien is deze branche gevoelig voor witwaspraktijken omdat er vaak gaat om contante betalingen.

RIEC

Het RIEC werd ongeveer elf jaar geleden opgericht omdat repressieve aanpak door politie en justitie alleen onvoldoende effectief bleek te zijn om deze vorm van criminaliteit met wortel en tak te kunnen uit te roeien. In het RIEC werken vele partijen samen. Het gaat daarbij onder meer om het OM, de belastingdienst, de FIOD, de IND en alle gemeenten.